سومرلر

سومرلر ( شومر ، سوم ار)

چوخلو بیلگین لره  گؤره آسیا کؤکنلی  سومرلر تورکستان دان (اورتا آسیادان) آذربایجانا، اورادان ایسه 4500 (3500) لرده ایکی سوآراسینا (مئسوپاتامیا، بین النهرین یا ناهارینا) کؤچورلر .

سیفی سرایی

ذوالسانین شاعرو ترجمان. سیفی(قیلیچ) ادیب نینگ اسمی،سرایی اونینگ تخلّسیدیر.سیفی سرایی میلادی1321 -أیلی حاضرگی اؤزبیکستان نیـــــــنگ خوارزم ولایتــــیگه قره شلی  قمیــــشلیقیشلاغیده،هنرمند، قورال یه ساوچی بیرعایله ده  دنیاگه کیلگن. مغوللر اؤرته آسیانی باســــیب آلگنده ،یورتینی ترک قیلب غربتگه یوزتوته دی .اروسیــتده جایلشگن آلتین اؤرده پایتختی سرایشهریگه باریب قؤنیم تاپه دی.کیئین بویردن ایرانگه،سؤنگ تورکیه جؤنب کیته دی واویــــــردنمملوکلر حکمرانلیک قیله یاتگن مصراولکه سیگه مهاجرت قیله دی. شاعر نینگ بوتون عمری غربت و دربدرلیکده کیچه دی.

تاریخیمیزنینگ قاره داغ لری

تاریخیمیزنینگ قاره داغ لری: باشده قیلیچ اؤینه تیب قؤشیب آلیش سیاستی

Tariximizning qara dog’lari: Boshda qilich o‘ynatib qo‘shib olish siyosati

جهان تاریخیده روس إیمپریه سی نسبتن انچه یاش إیمپریه حسابلنه دی .پادشاه پطر بیرینچی 1721 أِیلده روسیه نی إیمپریه دیب اعلان قیلگن بؤلسه ،1917 أِیلگی اکتبر تؤنته ریشینی عملگه آشیریشی بیلن و. ا .لنین بو سلطنت نینگ وارثی ،ینه ده دهشتلی راق دوامچی سی بؤلگن قیزیل، إیمپریه گه اساس سالدی.

سرپل نینگ شاعرلری بیرله تانیشایلیق

اوچونچو بؤلوم

سید حسام الدین ابراهیمی
سید حسام الدین ابراهیمی، حاجی سید اعظم خان اؤغلو و رحمتلی حاجی سید ابراهیم خان نینگ نیبئره لری، ۱۳۳۵نچی هجری قویاش ییلیدا سرپل کئنتی نینگ آسیاباد قیشلاغیندا یاشاماقتا بؤلغان سیدلرعایله سینده، بو آجونغا کؤز آچمیشتیر.
سید حسام الدین “ابراهیمی”  ۱۳۴۳نچی ییلدا سرپل کئنتیده کی منهاج السراج آتینی تاشیغان لیسه نینگ اؤگره نچیسی بؤلوب، ۱۳۵۵نچی ییلدا ایسه شو مکتبده لیسه اؤگره نیمینی آداقلادیقتان سؤنغرا ۱۳۵۶نچی ییلدا دا یوکسئک اؤگره تیم سیناویغا (کانکورامتحانی) قاتیلیب، مزارشریف ده کی بلخ اؤگره تیچی ایکیتمه یوکسئک قورومو(مئسسه عالی تربیه معلم بلخ) دا اؤگره نیم حقی قازانادی.

تورکستاننی آلاماننی

تورکستان کوته دی شونده ی اؤغلاننی ،

یورتین سیوسه،

ایللین سیوسه،

آنه تیللین جاندن سیوسه

انه شونی کوته دی ایل ، تورکستان هم.

عشق آباد نابوککويا ياخينلاشير

موسکوانين تورکمنيستان دان قاز نقليني ياريم ايلدن ده چوخ دايانديرماسي عشق آبادي داها چئويک شاخلنديرمه يه و اؤز قازي نين نقلينده نابوککو کيمي لاييحه لره بئل باغلاماغا مجبور ائدير.

مرکزي آسييادا ان ايري قاز ايستحصالچيسي اولان تورکمنيستان آرتيق روسييادان يان کئچن نابوککو قاز کمري لاييحه سينه ماراق گؤسترديگيني ايفاده ائديب.

ابونصرفارابی

ابو نصر محمد ابن محمد ابن ترخان ابن اؤزلوغ الفارابی التورکی (870 – 950)

بیوک اجدادیمیز فارابی اریس دریاسی سوینینگ سیردریاگه قویلیش یریگه جایلشگن فاراب قیشلاغیده توغیلیب اؤسدی.

فارابینینگ یاشلیگی عرب خلیفه لیگی پایتختی بغداد شهریده کیچدی .او بو یرده گی مدنی محیطدن نفس آلیب ، عالم لر بیلن یقیندن تنیشدی.شونینگدیک ،فلسفه علمیدن سبق آلدی .فارابی ارسطونینگ همه اثرلرینی بیته هم قالدیرمی اؤقیب چیقدی.نتیجه ده فارابی ده ارسطونینگ غایه لرینی ینگیللیک بیلن توشینیب ،اونینگ اؤز آلدیگه قؤیگن وظیفه لری و اؤیلنتیرگن معمأ لری کؤلمینی حس یتیش کؤنیکمه لری پیدا بؤلدی.

تاریخگه قرشیلیک کسللیک

اولکه میز تورلی اجتماعی و فکری کسللیکلرگه چلینگن. بو خوفلی کسللیکلردن بیری تاریخگه قرشیلیک کسللیگی دیر. بو کسللیک اوزاق زمانلردن بویان اولکه و تاریخیمیزگه ضرر یېتکزیب کېلماقده.

معلوم که، اولکه میزده تورلی قوملر و ملتلر اوزاق پیتلردن بویان یشب کېلماقده لر. بولرنینگ هر بیری اولکه تاریخی، مدنیتی، ملی و تاریخی هویتی نینگ ایجادی و شکللنیشیده معلوم اولوشی بار. افسوسلر بۉلسین که کۉپلرنینگ آنگیده اوشبو یورت تاریخی فقط بیر قوم یا ملیت نینگ یخشی-یمان قیلمیشلریدن عبارت دېگن ناتۉغری و ینگلیش توشونچه بار. عیناً شو نقطۀ نظردن، بیری بشقه سینی نفی یا انتقاد قیلیب، قره له یدی و عکسینچه.

اؤزبیک ممتازادبیّاتیگه دایربیرقطاراثرلر

اوشبو 2009- أیل دوامیده اؤزبیک ممتازادبیّاتیگه دایربیرقطاراثرلرنینگ ایلکترون نسخه سینی تیارلشنی ریجه لشتیرگن ایدیک. قوییده سیز ته نیشه یاتگن کتابلراؤزبیکستانده تورلی أیللر دوامیده نشرایتیلگن معتبرمنبعلرگه اساسله نیب،کریل یازوویدن عرب الفباسیگه تبدیل قیلیندی.

عرب یازوویگه آغدیریلگن متنلرعلاجی باریچه اؤزدوری نینگ تلفظ یگه ماس روشده بیریلدی. شونینگدیک،امانتدارلیک قیلیب،معناللریگه زیان یتکزمسللیکه اعتبارقره تیلدی. اولوغ نوایی اثرلری اتاقلی متن شناس پارسا شمسیف نینگ تنقیدی تیکسدن فایده له نیلدی.

ابو ریحان البیرونی

ابوریحان البیرونی (1048 – 973)

بیرونی 973 أیل 4 سپتمبرده خوارزم نینگ قییات (کت ) شهریده دنیاگه کیلگن. دستلبکی تعلیمنی آنه شهریدن آلگن ، مشهور عالم ابو نصر ابن علی عراقدن علمی نجوم ،ریاضت کبی فن لردن درس آلهدی. او 17 یاشیده إیلک استره نوملیک کوزه تیشلرنی اؤتکهزه دی.او 150 دن آرتیق علمی اثرلر یازه دی .بیوک با با کلانیمیز 1048 أیل 13 دسمبرده غزنه ده وفات یتگن. ” برونی ” یاکی ” بیرونی ” سؤزی “تشقری “دیگن معنانی انگلهته دی.

آوروپا بيرليگي و عرب بيرليگي کبي تورک بيرليگي ده بير آن اؤنجه قورولمالي

قازاخيستانين اسكي باشكندي و ماليييه مرکزي آلماتي دا تورک دونياسي نين پروبلئملري ماسايا ياتيرديلدي. تورک مدنيت لري وقفي طرفيندن تشکيل ائديلن ييغينجاغا، تورکييه و قازاخيستانين يانيندا اؤزبکيستان، قيرغيزيستان، آذربايجان، کريم، تورکمنيستان، روسييا، تاتاريستان، آلتاي، باشکورديستان و ياکوتيستاندان قوناقلار قاتيلدي.

آلماتيداکي  آلاتاو سئنئتاريومدا تشکيل ائديلن ييغينجاقدا ائديلن دانيشمالاردا؛ تورک دونياسي نين

اسلام کنفرانسی تشکیلاتی ییغیلیشی نینگ سیاسی تحلیلی

تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی عبدالله گل, نوامبر آیی نینگ ۷ نچی کونیده بولیب اوتگن اسلام کنفرانسی تشکیلاتی اسلام اولکه لری اقتصادی و تجارتی همکارلیگی دایمی کمیته سی ییغیلیشی و اوشبو کمیته نینگ ۲۵ نچی ییل لیگی مناسبتی بیلن ترتیب لنگن اقتصادی ییغیلیش نی باشقریش اوچون, میلادی ۲۰۰۹ نچی ییلی نوامبر آیی نینگ ۶ نچی و ۹ نچی کون لری آره سیده استانبول گه سفر قلدی.

جمهوررئیسی عبدالله گل, میلادی ۲۰۰۹ نچی ییلی نوامبر آیی نینگ ۷ نچی کونیده اسلام کنفرانسی تشکیلاتی

افغانستان ده سیلاو لرنینگ ایککینچی دوری بولیب اوتمه دی

افغانستان ده, عبدالله عبدالله نینگ سیلاولرگه قتنشمیدیگن لیگی نی بلدریشی آرتیدن, نوامبر آیی نینگ ۷ نچی کونیده بولیب اوتیشی کوتیلیتگن سیلاو لرنینگ ایککینچی دوری گه ضرورت ایمس لیگی بلدریلدی. شوندای قلیب, افغانستان سیلاو کمیسیونی, حامد کرزی نی قیته باشدن جمهور رئیسی اوله راق معلوم قلدی.

خودی منه شوندای قلیب حامد کرزی جمهوررئیسی اوله راق قیته باشدن اوز وظیفه سی گه باشله گن بولدی.

اوزبیک ادبیاتی تاریخی – ۲

:اوبیک ادبیاتی نینگ ترقیات باسقیچیلری
ادبیات تاریخی خلق تاریخی نینگ اجرلمس بیر قسمی دیر. بدیعی ادبیات نینگ ترقیاتی جامع نینگ عمومی ترقیاتی بیلن عضوی باغلیق دیر. تشقی و اوزگه مملکتلر باسقینچیلری استیلاسی همده دهشتلی اوز ارا ارباب رعیتلیک اوروشلرجوده کوپ مدنیت یادگارلیکلرینی, جمله دن  ادبیات اثرلرینی هم یمیریب تشله دی و یوقاتیب یوباردی. بو ایریم تاریخی مرحله لر مثلا  ۸.۹ عصرادبیاتی نینگ توله منظره سینی یاریتیش، اولرنی کینگ تصور قیلیش امکاناتینی بیرمیدی . بولرنینگ برچه سی، شبهه سیز ادبیات تاریخینی دورلشتیریش مساله سینی نهایتده قیینلشتیره دی.

اورخون يازيتلاري

توركلرين ان ديرلي كئچميشلرينه آييت يازيلاركي تاريخ  يازارلارينا و توركلوقلارا گوره ان زنگين و گوركملي يازيت  و  توركلرين  شاه اثري و ان اسكي ادبي يازيلاري  سايلير   ” يئني سئي” و  ”اورخون”يازيلاردي.
بو كيسا يازيدا چالشليب بو يازيلارين نجور تاپيليب و هانسي تاريخه آييت اولدوقلاري و الفباسنين هاردان و نجوريارادليشي آچيقلانسين .
بو گونه قدر چوخلي اولكلرده ، اوزليكله اوروپا  اولكلرينده  يوغون آراشيديرمالار و چئشيتلي كورولوشلار بو يازيلارا گوره قورولوب و حالا بو شاه اثرلر اوزرينده آراشديرمالار سورمكده دير .