روف پرفی

روف پرفی (1943ـ 2005)

شاعرروف پرفی (تورسون علی پرفی یف) 1943 أیل 27 سپتیمبریده تاشکنت ولایتی نینگ شؤرعلی سوی قیشلاغیده کؤز آچگن. او اؤزتورک تخلصی بیلن هم تانیلگن. 1960 ینچی أیلی تاشکنت دولت اونیورسیتی نینگ پیداگوژی بؤلیمینی توگتگن. اونینگ بیرینچی شعرلری 50 أیللرنینگ إیککینچی یریمیده هم تاپیلگن بؤلسه ، اما 60 ینچی أیللری نینگ اؤرته لریگه شاعر صفتیده تانیلدی.

ده ده قورقوت داستانلاري حاققيندا

فولكلوروموزون گؤزل اينجيسي و اؤلمز شاه اثري اولان دده قورقوت دستانلاري بارده بو سون ايللرده باشلاميش يئني باخيشلار و آراشديرمالار، ايكي‌مين ايلين باشلانيشيندا دا دوام ائده‌جك و بلكه‌ده بو خصوصدا يئني گؤروشلر و يكونلاشديرمالار اورتايا چيخاجاقدير. داغين وحشي لاله‌لريني گؤز اؤنونده جانلانديران بو دستانلار، اؤز دوغما اسلوبو، جانلي تصويرلري، پارلاق گونش كيمي مدنيت تاريخيميزه ايشيق ساچميش، اؤز بللوراوغونو قوروموش و كئچميشين صاف گوزگوسو كيمي بيزه گليب چاتميشدير.

عبدالحمید چؤلپان

عبدالحمید سلیمان اؤغلی چؤلپان (۱۸۹۸ــ ۱۹۳۸)

عبدالحمید سلیمان اؤغلی چؤلپان 1898 أیل اندیجان شهرینینگ قطارتیره ک محله سیده توغیلگن. او اؤزبیک ینگی شعریتی نینگ اساسچیلریدن بیری دیر. یازوچی ، درامه یازوچی وترجمان ایدی. چؤلپان شبهه سیز اؤزبیک ادبیاتنی یارقین یولدوزی ایدی.

تورکی خلقلرنینگ هم اؤز تقویمی بؤلگنمی؟

اوشبو سوالنی ویبلاگ خوانلریمیزدن سهراب بیک سؤره گن ایدی. ایندی شو حقده گی مغلوماتلر بیلن بیر چیکه دن ته نیشیب آله میز

وقت اؤلچاوی- تقویم،کهنه دنیا تمدنی نینگ اینگ یارقین نقطه لریدن بیریدیر.انه شوأیــــل حسابی سؤزسیزانسانیت تامانیدن قیلینگن اینگ کتته اختراعلردن بیری سنه له دی.

ابو علی ابن سینا

ابو علی حسین ابن حسن ابن علی ابن سینا (980 – 1037 )

بیوک حکیم ،عالم و فیلسوف ابن سینا بخارا شهری یقینیده گی افشانه قشلاغیده توغیلدی.او 19 یاشیگه تؤلگنده آنه شهری بخارانی قراخانیلر باسیب آلدیلر. باسقینچیلر شهرنی بوتکول ویران قیلیب ،کؤپلب مدنی بایلیکلرنی یؤقاتیب یوباریشدی.بو وقتگه کیلیب ،ابن سینا استعدادلی حکیم و فیلسوف صفتیده تنیلیب اولگورگندی. کؤپ اؤتمی شرقده اونی “شیخ الریس”،یعنی “دانشمندلر أیتکچیسی”دیب اته ی باشله دیلر.

ماه لر آیم نادره

ماه لر آیم نادره یوسک بدیعی استعداد صاحیبه سی ، دلکش ،صمیمی ،معرفت پرور اوزبیک اعیالی دیر.

او اویسی ، محزونه ، دلشاد برنا،عنبر آتین کبی اوزبیک ممتاز شاعره لری صفینینگ سرداری بولگن.

Mohlaroyim Nodira

سومرلر

سومرلر ( شومر ، سوم ار)

چوخلو بیلگین لره  گؤره آسیا کؤکنلی  سومرلر تورکستان دان (اورتا آسیادان) آذربایجانا، اورادان ایسه 4500 (3500) لرده ایکی سوآراسینا (مئسوپاتامیا، بین النهرین یا ناهارینا) کؤچورلر .

سیفی سرایی

ذوالسانین شاعرو ترجمان. سیفی(قیلیچ) ادیب نینگ اسمی،سرایی اونینگ تخلّسیدیر.سیفی سرایی میلادی1321 -أیلی حاضرگی اؤزبیکستان نیـــــــنگ خوارزم ولایتــــیگه قره شلی  قمیــــشلیقیشلاغیده،هنرمند، قورال یه ساوچی بیرعایله ده  دنیاگه کیلگن. مغوللر اؤرته آسیانی باســــیب آلگنده ،یورتینی ترک قیلب غربتگه یوزتوته دی .اروسیــتده جایلشگن آلتین اؤرده پایتختی سرایشهریگه باریب قؤنیم تاپه دی.کیئین بویردن ایرانگه،سؤنگ تورکیه جؤنب کیته دی واویــــــردنمملوکلر حکمرانلیک قیله یاتگن مصراولکه سیگه مهاجرت قیله دی. شاعر نینگ بوتون عمری غربت و دربدرلیکده کیچه دی.

تاریخیمیزنینگ قاره داغ لری

تاریخیمیزنینگ قاره داغ لری: باشده قیلیچ اؤینه تیب قؤشیب آلیش سیاستی

Tariximizning qara dog’lari: Boshda qilich o‘ynatib qo‘shib olish siyosati

جهان تاریخیده روس إیمپریه سی نسبتن انچه یاش إیمپریه حسابلنه دی .پادشاه پطر بیرینچی 1721 أِیلده روسیه نی إیمپریه دیب اعلان قیلگن بؤلسه ،1917 أِیلگی اکتبر تؤنته ریشینی عملگه آشیریشی بیلن و. ا .لنین بو سلطنت نینگ وارثی ،ینه ده دهشتلی راق دوامچی سی بؤلگن قیزیل، إیمپریه گه اساس سالدی.

تورکستاننی آلاماننی

تورکستان کوته دی شونده ی اؤغلاننی ،

یورتین سیوسه،

ایللین سیوسه،

آنه تیللین جاندن سیوسه

انه شونی کوته دی ایل ، تورکستان هم.

آوروپا بيرليگي و عرب بيرليگي کبي تورک بيرليگي ده بير آن اؤنجه قورولمالي

قازاخيستانين اسكي باشكندي و ماليييه مرکزي آلماتي دا تورک دونياسي نين پروبلئملري ماسايا ياتيرديلدي. تورک مدنيت لري وقفي طرفيندن تشکيل ائديلن ييغينجاغا، تورکييه و قازاخيستانين يانيندا اؤزبکيستان، قيرغيزيستان، آذربايجان، کريم، تورکمنيستان، روسييا، تاتاريستان، آلتاي، باشکورديستان و ياکوتيستاندان قوناقلار قاتيلدي.

اورخون يازيتلاري

توركلرين ان ديرلي كئچميشلرينه آييت يازيلاركي تاريخ  يازارلارينا و توركلوقلارا گوره ان زنگين و گوركملي يازيت  و  توركلرين  شاه اثري و ان اسكي ادبي يازيلاري  سايلير   ” يئني سئي” و  ”اورخون”يازيلاردي.
بو كيسا يازيدا چالشليب بو يازيلارين نجور تاپيليب و هانسي تاريخه آييت اولدوقلاري و الفباسنين هاردان و نجوريارادليشي آچيقلانسين .
بو گونه قدر چوخلي اولكلرده ، اوزليكله اوروپا  اولكلرينده  يوغون آراشيديرمالار و چئشيتلي كورولوشلار بو يازيلارا گوره قورولوب و حالا بو شاه اثرلر اوزرينده آراشديرمالار سورمكده دير .

اؤغــوزنامــه

«اؤغوزنامه»اثری قدیمگی تورکی قبیله لرنینگ شکلله نیشی حقیده معلومات بیروچی نایاب منبعلردن بیری حسابلنه دی.انه شونده ی قهرمانلیک اثرلری معلوم بیرمللت نینگ تاریخی تشکیل تاپیشنی توشونتیریشگه کمکله شه دی. بونده ی اثرلرقدیمگی آغزه کی ویازمه تورکی ادبیاتـــّیمیزده آزایمس.«مــَه دی قاره»،«قؤرقوت آته کتابی»،«مـــَه نــــَس»،«الپامیش» و«گؤراؤغلی»داستانلری انه شونده ی اثرلرسیره سیگه کیره دی.

یوسف خاص حاجب

بلاساغونلیک یوسف خاص حاجب متفـکّر،ادیب،تورکی شاعر،دولـت اربابی و مشـهور«قوتادغوبیلیک»(سعادتگه یؤللاوچی بیلم)اثری نینگ موللــفیدیر.یوسف اونینگ اصل آتی   تخمن،(۱۰۲۰-۱۰۲۱)أیللری آره سیده شرقی تورکستان-حاضرگی اؤیغورستانگه قره شلیبلاساغونده دنیاگه کیلگن. بلاساغون 11-عصرقاره خانیلر دولتی نینگ گورکیره ب رواجلنگن مرکزلریدن بیری بؤلگن(اؤتمیشده اولکن مدنیت اؤچاغی سنلگن بلاساغون وکاشغرکبی مرکزلردن،اؤیغورعالملری کیینگیی أیللردوامیده، 3600 نام آستیده گی قؤ لیازمه نی تاپیب ثبت ایتگنلر).

ربغــــؤزی

اسمی ناصرالدین،آته سی نینگ آتی برهان الدین،ربغؤزی ایسه اونینگ تخلــّصیدیر.ادیب ربغوزی۱۳- میلادی عصرنینگ آخرلریده حاضرگی اؤزبیکستانگه قرشلی خوارزمنینگ رباط اؤغوزقیشلاغیده دنیاگه کیلدی وشو یرده وایــــه گه یتیه دی.ریغوزی الهیاتچی عالم،شریعت وفقه مساله لرنینگ بیلمدانی بؤلگن. اواؤزی یه شب اؤتگن یرده قاضیلیک وظیفه سی بیلن هم شغللندی.ادیب تورکی خلقلرادبیِاتیده بیرینچی بؤلیب روایت،وحکایتلردن قصّه یره تیشنی باشلب بیردی. بغؤزی شرق خلقلری آغزه کی ایجادی،پیغمبرلرگه عاید قصّه لر نی چقوراؤرگنه باشله یدی. تورکی ادبیّات،جمله دن اؤزبیک ادبیّاتی تاریخیده بیرینچی سؤزصنعتکاری اؤله راق«قصص الانبیا» (پیغمبرلرقصه سی)اثرینی یره تدی.

فولکلور خلق قلبیده گی دینگیزدیر

عنوانی آستیده گی تلویزیون کؤرسه توولری
.دستور نامی: فولکلور -خلق قلبیده گی دینگیزدیر
RTA:نشر جایی
افغانستان مللی تلویزیونی، اؤزبیک پروگرامی
نشر تاریخی: ۲۰۰۹- ینچی ییل، ۱۰- ینچی و ۱۷- ینچی نومبر