حافظ شیرازی امیر تیمور حضوریده

فارس شاعری – حافظ شیرازی امیر تیمور حضوریده

تاریخی منبعلرده ذکر ایتیلیشیچه شیراز شهری اوروش سیز تسلیم بولیب، اهالی صاحبقراننی طنطنه لی روشده  کوتیب آلیشی جریانیده فارس بویوک شاعری حافظ شیرازی هم استقبالچیلر آره سیده بولگن. او امیر تیمور حضوریگه باریب اوزینی تنیته دی و امیرگه خیر مقدم بیلدیره دی. امیر تیمور اوندن منه بوشعرنی سیز یازگن میسیز دیب سوریدی ؟

اگر آن تورک شیرازی به دست آرد دل مارا
به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

حافظ تعظیم قیلیب، هه، ذات عالیلری، بوشعرنی مین یازگنمن، دیب جواب بیره دی. اونده تیمور سوریدی:

- ایتینگ شاعر، مین بیرعمرمحنت بیلن آباد قیلگن گوزل پای تختیم سمرقند و بخارا دیک اولوغ شهریمنی نیگه شیرازنینگ بیر تورک گوزلیگه، ینه هم اونینگ قاره هندو خالیگه بغیشلبسیز؟

حافظ – جناب عالیلری، شونداق کتته خرجلیکلرعاقبتیده کوریب تورگنینگیزدیک شو حالگه توشیب قالگنمیزدیب، اوزی نینگ درویشانه لباسلریگه اشاره قیله دی.

تیمورتبسم قیلیب، ینه اوچره شه میز دیدی.(مبارک یولداشف چیزگن لوحه گه قرلسین)

ایککینچی اوچره شو مارسیل بریون یازیشیچه شیرازشهریده امیر تیمور نینگ قرارگاهیده بولیب اوته دی.

مارسل بریون فرانسه لیک عالم ویازوچی تیمورنینگ قلمی بیلن یازیلگن اونینگ ترجمۀ

حالینی اوقیب اونگه قیزیقه دی،   عربی، فارسی، تورکی تیللر شونینگدیک اروپا تیللریده تیمور حیاتیگه بغیشلب یازیلگن معاوماتلرنی توپلب اونگه قوشیب ”مین کیم جهانگیر تیمور“ دیگن کتابینی یازه دی. اروپاده کتته شهرتگه ایگه بولگن بو کتاب ”منم تیمور جهانگشا” (شگفت انگیزترین چهرۀ تاریخی جهان، گردآورنده مارسل بریون،  ترجمه و اقتباس ذبیح الله منصوری) عنوانی بیلن فارس تیلیگه ترجمه قیلینیب، 437 بیتده تهران، مستوفی کتابخانه سی تامانیدن نشر قیلینگن.

مترجم تاکید لشیچه مارسل بریون اوشبوکتابنی یازیشدن آلدین تیمور حقیده یازیلگن برچه قدیمی تاریخی اثرلرنی، عرب تیلیده گیلرنی اصل متنیده وفارسی تیلده گیلرنینگ ترجمه سینی انگیس، فرانسه و آلمان تیل لریده  اوقیب، اوزکتابینی یازیشگه  باشله یدی.         مؤ لف اوز کتابیده، فایده لنیلگن برچه عرب، تورک، فارس یاکه اروپا تیللریده یازیلگن کتابلر مؤلفلرینی قسقه وفایده لی اسلوبده تنیتیب اوتگن، لیکن افسوس که ذبیح الله منصوری اولرنی ترجمه متنیگه قوشمگن.

هرحالده اوشبو کتاب، اگراونده گی تیموردشمنلری تامانیدن ترقتیلگن بهتانلر وعقلگه توغری کیلمیدیگن اغراق و مبالغه لرنی استثنا قیله دیگن بولسک، صاحبقران تیمورحقیده یازیلگن اینگ یخشی کتابلردن بیری حسابلنه دی و اونینگ مثلسیز معرفت پرورلیگی، تینگسیز جسارتی وییریک دولت اربابی ایکنلیگینی کورسه تیب بیره دی.

مارسل بریون تیمور تیلیدن یازیشیچه شیراز شهری اوروش سیز تسلیم بولگندن کیین او شیراز عالملرینی عمرو بن لیث جامع مسجدیده توپلب دینی مسئاله لر بوییچه اولرگه سواللر بیره دی. شیخ حسن بن قربت دن باشقه عالملر او نینگ سواللریگه اینیقسه تانگ نمازی نینگ مجوّزی حقیده، توغری جواب بیره آلمیدیلر، تیمور اونی ارداقلب اوز یانیگه اولتیرغیزه دی واونگه بیرمینگ آلتین دینار بیریلسین دیب بویروغ بیره دی.

تیمور دیدی: “ شیخ حسن بن قربت… باشینی قولاغیمگه یقینلشتیریب دیدی، ای امیر،

بو ییرده گیلرنی بوندن آرتیق اویالتیرمنگ، بولرنینگ کوپچیلیگی روحانیت مزیتلریدن فقط کییم وظواهریگه ایگه درلر، معنی و ماهیتدن خبرلری یوق، اولرنینگ ایریملری حتی عرب تیلینی هم بیلمیدیلر“.

شیخ حسن اونگه اگر باشقه لردن ایشیتمگن ینگیلیکلرنی ایشیتماقچی بولسنگیز، شیراز

عارفلری بیلن اوچره شینگ و اولر بیلن صحبت اویوشتیرینگ، دیب مصلحت بیره دی.                       

تیمورشیخ حسن بن قربت مصلحتیگه کوره، اوزقرارگاهیده بیرقطار شهرعارفلرینی توپلب اولربیلن صحبت اوتکزه دی. تیمور ایتیشیچه: ”اولرنینگ مشهورلری وامق لقبی بیلن مشهورزکریا فارسی، عارف لقبی بیلن مشهورصباح الدین سنبلی، حافظ تخلصی بیلن مشهور شمس الدین محمد شیرازی ایدیلر. مجلسده توپلنگنلر آره سیده مین فقط بیرته سی یعنی حافظ نامی بیلن مشهور شمس الدین محمد شیرازی نینگ شعرلرینی اوقیگن ایدیم و باشقه لری بیلن حتی اوزاقدن هم تنیش ایمس ایدیم.       حافظ نامی بیلن مشهور شمس الدین شیرازی اوشه وقت قریگن، بوکیلگن وکوزلری ضعیفلشگن ایدی. مین هم حاضر قریگن بولسم هم، کوچسیز ایمسمن، نیگه که راحت و آسایشته لیکنی اوزیمگه حرام قیلگنمن. کوچلی بولیشنی ایستگن کیشی، راحت وتنعمدن وازکیچیشی کیرک، نیگه که تنعم انسان نینگ هم بدنینی، هم روحینی ضعیفلشتیره دی“.

طعام صرف بولگندن کیین امیر تیمور وامق (زکریا فارسی) دن: سین مسلمان بولگنینگ اوچون البته اسلام دینی نینگ اصول وفروعیگه، شونینگدیک اولرنی حرمت قیلیب بجا کیلتیریشگه اعتقادینگ بار دیب سوریدی.

تیمور یازه دی:“ زکریا فارسی هه، اعتقادیم بار دیب جواب بیردی. سوره دیم، شونداق بولسه نیگه سیزعارفلر کیم، سین اولرنینگ بیری سن، کعبه وبتخانه گه قرب عبادت قیلیش بیرخیلدور و فرق قیلمیدی دیب ایشانه سیزلر؟ زکریا فارسی دیدی، ای امیرکعبه اول لری بتخانه بولگنی واوندن کیین مسلمانلر نینگ کعبه وقبله سیگه ایلنگنیدن قطع نظر،  بتخانه دن بیزعارفلرنینگ مقصدیمیز خدا موجود بولگن جای در. بیز عارفلرده ”بت“ اته مه سی خدا و ”بتخانه“ اتمه سی خدانینگ مکانی معناسیده در. خدانینگ معین مکانی بولمگنی اوچون او هر جایده موجوددر، هر تامانگه یوز کیلتورسه لر، خدا گه قرب یوز توتگن بوله دیلر، شو معناده همه ییر بتخانه در.

اوندن کیین تیمور، عارف لقبلی صباح الدین یوسف سنبلیدن عارفلر اوزرمزی افاده لرینی نیگه ساده تیل بیلن بیان قیلمسلیکلری باره سیده سورب، اولربیلن مناظره لی صحبت آلیب باره دی وقوییده گیدیک سوزلریگه دوام بیره دی: ”مین سیزدیم که شیخ حسن بن قربت ایتگنیدیک عارفلر، عالملردن کوپراق نرسه لرنی بیله دیلر، اولرنینگ سوزلرینی عقل قبول قیله دی… عارفلربیلن صحبت ضمنیده حافظ لقبلی شمس الدین محمد شیرازی دن قوییده گی شعر سینیکی می دیب سوره دیم:

ساکنان حرم ستروعفاف ملکوت
بامن راه نشین بادۀ مستانه زدند

او، ای امیر مینینگ کوزلریم ضعیف لشگنی سببلی سیزنی یخشی کورالمیمن،   لیکن آوازینگیزنی ایشیته من، هه بوشعر مینیکی، دیب جواب بیردی“.

تیموراونگه سین شعرده خداگه حرمسرا قایل بولیبسن، حرم ده گیلر اونینگ اوییدن چیقیب مین بیلن می ایچیب مست بولدیلردیب افاده قیلیب سن، بو ایسه خداگه توهین و کفر ایمسمی دیب اعتراض بیلدیره دی. حافظ     جواب بیره دی:“ای امیر، مین کفر سوزینی ایتیب خداگه توهین قیلگنیم یوق. اوشه بیت نینگ بیرینچی مصرعیده( ساکنان حرم سترو عفاف ملکوت) دیگن من، سترو عفاف کلمه لری اثباتلب بیره دی که خدا اویی نینگ حرمیدن مقصد بیرعادی حرم خانه ایمس، اونینگ حرم خانه سی مرموز بولیب، سرلری آدملرگه معلوم ایمس، اوییرده بوتونلی عفت حاکم. مین خدانینگ حرمخانه سیده خاتین بار دیب ایتگن ایمسمن، خاتین نینگ نامی شعریمده کیلگن ایمس (حرم عیاللری) دیگنایمسمن، (ساکنان حرم) دیگنمن. مینینگ شعریمده (حرم خانه) موجود ایمس، فقط (حرم ) کلمه سی بار، حرم یعنی نهایت مقدس بولیب، باشقه لرگه اونگه باریش اوچون یول موجود بولمگن جایدن عبارتدر…. مین بو شعرنی بهارفصلی، تانگ چاغی یازگنمن، اوشنده شیراز هواسیدن گل هیدی ترقلردی، مین قلبیمده قندی دیر بیروجدو شوقنی سیزیب، بلبللرآوازینی ایشیتردیم، اوشنده مین شونداق بیر هیجان وسرور گه بیریلگن ایدیم که برچه کائناتده اوزیمنی شریک من دیب سیزردیم، فرشته لر مینینگ وجودیمده

موجود ایدی و مین هم اولرنینگ وجودیگه حلول قیلگن ایدیم، اوشنده وجد و حال اوجیده بو شعرنی یازگنمن“.

تیمور یازه دی: “ اوندن سوره دیم، نیگه ایککینچی مصرعده (ساکنان حرم ستر و عفاف ملکوت) یاکه سین ایتگندیک فرشته لر، سین بیلن می ایچیب مست بولدیلر دیبسن، می نینگ حراملیگینی بیلمیسن می؟ ”.  حافظ دیدی : ای امیر می ایچیش عارفلر اصطلاحیده شراب ایچیش ایمس، بلکه اونینگ معنی سی کمال اهلیدن معرفت کسب ایتیشدر، اوشنداق که حرام قیلینگن عادی شراب انساننی مست قیله دی، کمال اهلیدن معرفت کسب ایتگن آدم هم مست بوله دی.

میخانه هم عارفلر اصطلاحیده شومَینی ایچه دیگن جایدن عبارتدر. اوشه تانگ چاغی

مین شونداق بیر وجد حالتیده ایدیم که تصورقیلردیم فرشته لر مین بیلن صحبت قیلیشیب،

خلقت(یره لیش) سرلرینی فاش ایتردیلر، مین شو معنانی نظرده توتگن حالده، اولر مین بیلن شراب ایچتیلر دیگنمن“.

تیمور یازه دی: ”  اولر سینگه ایتیب بیرگن سرلر نیمه دن عبارت ایدی، اولرنی مینگه هم ایتیب بیرگین دیدیم. حافظ جواب بیردی: مین اوشه تانگ چاغی تصور قیلردیم که فرشته لر خلقت اسرارینی مینگه فاش قیله دیلر، مین سیزگن نرسه لر تخیل ایدی، مین اوشه تخیلنی تیلگه آلالمسدیم، بولمه سه اونی شعر قالبیگه کیریتردیم. هربیر عارف تفکر دنیا سیگه چوقور کیریب کیتگنده، شونداق نرسه لرنی سیزه دی که اولرنی تیل بیلن افاده قیلیش ممکن ایمس. نیگه که محسوسات نینگ بیر قسمینی بیان ایتیب بولمیدی و اولرنی  سوز قالبیگه، نظم بوله دیمی یاکه نثر، کیریتیش ممکن ایمس.

“ بیز ساووقلیک، ایسسیقلیک، یومشاقلیک و قتتیقلیک کبی محسوساتنی افاده لی آله میز،ایشیتگن کیشی هم بیز نیمه دیگنیمیزنی توشونه دی، لیکن معنوی محسوساتنی بیان قیلیشگه قادر ایمسمیز، اگر اولرنی بیان قیلماقچی بولسک، ایشیتوچی مقصدیمیزنی توشونیب آلالمیدی. مینینگ تصوریمچه انسان عارف بولمگن تقدیرده هم بهار فصلی تانگ چاغی یاقیملی هواده گللر هیدی ترقلیب، بلبللر سیرب، اذان آوازی ایشیتیلیب تورگن بیر پیتده، شونداق بیر کیفیتنی سیزیشی ممکن که هیچ قنداق بیان واسطه سی آرقه لی اونی اظهار ایتیش نینگ امکانی یوق. شونینگ اوچون فرشـته لر (مینینگ تصوریمچه) مینگه نیمه دیگنلرینی ومینگه ایتگن خلقت سرلری قیسی مَقُوله لردن ایکنلیگینی افاده لی آلمسدیم، اولرنی تصوریمچه  توشونگن صورتده، البته شعریم قالبیده جایلشتیرردیم“.

”دیدیم، ای سوزی شیرین انسان، بیرگن جوابلرینگ مینگه معقول بولدی. ایندی اَیت سین قرآن حافظی ایکن لیگینگ راست می ؟ حافظ هه، ای امیر دیب جواب بیردی. دیدیم:  شونداق بولسه، ”عرفات“ سوره سی آیتلرینی سوره نینگ آخریدن باشلب اولیگه قرب آیَت مه آیَت اوقیب بیرگین. حافظ دیدی ای امیر، ایتیشینگیزچه آیتلرنی سوره نینگ آخریدن باشلب مبدأ تامانگه باریشیم کیرک می ؟ دیدیم اگر سین قرآن حافظی بولسنگ، آیتلرنی آخردن باشلب اوقیشینگ ممکن. حافظ عاجزلیک اظهار ایتدی.مین دیدیم، ایندی سین مینی امتحان قیلگین، تنلگن سوره لرینگدن بیرینی اَیت، مین آیتلرینی آخردن اولیگه قرب اوقیمن.

حافظ دیدی: ای امیر، مین سیزنیدیک بیر کیشینی امتحان قیلیشگه جسارت قیلالمیمن. مین اوزیم سینگه مینی امتحان قیلیشگه رخصت بیره من دیدیم. حافظ ”بقره“ سوره سینی تنله دی و مین سوره نینگ آیتلرینی آخردن باشلب اولگه قرب اوقیدیم. یتتی آیت اوقیلگندن کیین حافظ و باشقه عارفلر تحسین و آفرین ایتیشگه باشله دیلر و حافظ: ای امیر، مین سیز کبی دانشمند توغریسیده، اوزیمنی قرآن حافظی دیب بیلمیمن، دیدی“.

تیمور شیرازده عارفلرنی ارداقلب تقدیرلیدی، جمله دن شیخ حسن بن قربتگه بیر مینگ آلتین دینار بیره دی.

یوقاریده شیراز عارفلری و حافظ شیرازی بیلن صاحبقران امیر تیمورنینگ مناظره لی صحبتی فرانسه لیک عالم ویازوچی مارسل بریون کتابیدن قسقه چه ترجمه قیلیندی.    

بولیب اوتگن مراقلی صحبتدن امیرتیمور فقه، عقائد، عرفان و تصوف علملری بوییچه قنچه کتته ملکه گه ایگه ایکنلیگی، شونینگدیک ادبیات فنلرینی قمرب آلگنلیگی یققال کوزگه تشلنیب توره دی. امیر تیمورنینگ اروپا قِراللریگه یوبارگن ایلچیسی سلطانیه اسقفی (مسیحیت روحانیسی)، اوز خاطرات دفتر چه سیگه شونداق دیب یازگن ایدی: ”امیر تیمور قرآن علمی و اسلام فقهی بوییچه شونچه کوچلی عالم که هیچ بیر مسلمان عالمی او بیلن مباحثه قیله آلمیدی“.

امیر تیمورنینگ حافظ شیرازی بیلن بیرینچی اوچره شووینی اوزبیکستان خلق رسامی مبارک یولداشف، کتته لوحه ده کوچلی فانتزی اساسیده مای بویاق- یاغلی رنگ بیلن چیزگن. تابلوده اوروشسیز تسلیم بولگن شیراز شهری اوزی نینگ شکوهلی منظره لری بیلن کوزگه تشلنه دی. شهر اهالیسی جماعه لری، اولوغ سلطاننی طنطنه لی روشده کوتیب آلماقده. مشهور شاعر حافظ شیرازی تیمورگه یقینلشیب اونگه خیر مقدم دیماقچی.

رسام، امیر تیمورنینگ صولتلی سیماسی، شیراز شهری نینگ قدیمی کورینیشی و حافظ نینگ شاعرانه، عین حالده درویشانه قیافه سینی کمال مهارت بیلن تصویرلشگه موفق بولگن. رسام حقیده کینگراق معلومات اوچون مبارک یولداشف حقیده بیریلگن مقاله و تصویرلرگه مراجعه قیلیش ممکن.

شرعی جوزجانلی