مولانا آتایی بلخی و اونینگ ادبی فعالیت لری

مولانا آتایی بلخی میلادی اون بیشینجی عصر نینگ بیرینچی یریمیده که هجری قمری توققیزینچی عصرنینگ بیرینچی یریمیگه ماس کیله دی حیات کیچیرگن. او اتاقلی سخنور وعشق وسیوگی نینگ استعداد لی شاعری بولگن.

امیرالکلام علی شیرنوایی یازیشیچه مولانا آتایی اسماعیل نینگ اولادی بولیب بلخ نینگ قبته الاسلام ده یشه گن دیر، آتایی خوش طبع ودرویش مشرب بولیب ، شعرلری شهرت قازانیل گن .

بو مطلع اوندن :

اول صنم کیم سوویقاسیندا پری دیک اولتورور

غایت ناز کلوکیندین ســــــوو بیلا یوتسه بولور

آتایی شعر ایتیش ده اوزی نی قافیه ده مقید ایتمه گن دیر. مولانا آتایی نینگ مزاری بلخ ناحیه سیده دیر.

آتایی احمد یسوی نینگ احفادی دن بولسه هم اونینگ یولیگه کیمته گن . نوایی ایتیشیچه آتایی خوش خلق ایکن ، اوزی نینگ ترکی شعرلری بیلن شهرت قازان گن و اوزی نینگ عصریده  بیوک عالم لر وبیلیمدان لر جمله سیدان حساب لن گن .

اونینگ شعرلریده تورلی توشینجه لر وآیریم مفاهیم گه اوچریمیز که تورلی علم لرگه قرشگی دیر. اسکندر، جمشید و کیکاوس کبی تاریخی آت لر، تورلی جغرافیایی اصطلاح لر، بدیعی وهنری اثر لرآتلری ، یوسف و زلیخا ، لیلی و مجنون ، فرهاد وشیرین ، وامق وعذرا ، گل و نوروزکبی عاشق لر آتلری اثر لریده کورینشی بو مدعاگه شاهد دیرکه مولانا آتایی اوز عصری نینگ شهرت قازان گن عالم لری دان بیری دیر.

آتایی فارسی دری وترکی اوزبیکی ادبیاتیگه استاد بولیب ، تورلی قصه لرنی اورگه نیب قصه اوقیله دیگان محفل لر گه حصه قوشگن . شو کبی بیلیم سیور معرفت ایستاو چی وبدیعی ایجاد گر لر قطاریدان بولگن ،اگر سمرقند ده ویا بلخ وهرات ده بولسه هیچ قچان مال ومنال وقصر وایوان اوچون کیشی  نینگ منتی نی قبول قیلمه گن دیر وفقیر لیکده حیات کیچیریش نی یخشی راق دیب حساب لگن ، چنانچه بو سروده سی مدعامیزگه گواه لیک بیره دی:

عــیب ایتما اگـــــر قیلسه کونگــول ناله وزاری

وصلینگ هوسیندا چومینینگ زر و زوریم یوق

آتایی بلخی چوقور انسان سیور لیک احساسیگه ایگه بولیب زمانه نینگ تینگ سیز لیک لر ، انصاف سیز لیک لر وظلم وستبداد گه نفرین دیدی وظالم لر ظلمیدن رنج ایلته دی وقتیغ متأثر بوله دی و اوی وطنی نی ترک ایتیب ولایت لر و اولکه لر شهر لر گه مسافر بولیب حیات کیچیره دی . چنانچه هرات ده یشب بورگن چاغیده هراتده رواجله نیب باره یاتگن ظلم واستبداد گه چیده آلمی هراتدن چقیب کیتیش گه میل قیله دی وموندی دیدی :

چون سفله لار نصیبی بولوبتور هرات چون

کیل خرقه کیی آتایی ! روان بول هرات دین

تیریک چیلیک ناساز گار لیک لری و ادبی ایجاد دن قول تارتمی اوز دیوانی نی ترتیب بیره دی و اوزی دن رنگین ودلنشین شعر لردن تولوق دیوان یادگار قویه دی.آتایی نینگ قول یازمه دیوانی گه 260 غزل جایلشتیریلگن دیر.

مولانا آتایی اوز غزل لریده عشق و حیات گه انسانی لیک دن سوز یوریته دی وطبیعت زیبا لیک لری نی وصف ایته دی . حیات شیرین لیگی دن ، کوز یوموش وتورموش و تورموش گه یمان باقیش نی ناروا دیب بیله ی دی . اونینگ ایجاد یاتی شفاهی وکتبی ادبیات وعملی تجربه لردن تاشقین سرشار دیر.

آتایی نینگ غنایی ایجادیاتی انسان حیاتی وعشق تیوره گیده ایله نه دی وباشقه مفاهیم بیله قوشیلیب زیباله نه دی ، بو اثرلرده عاشق ومعشوق ورقیب سیمالری کورسه تیله دی ، شاعر اوزی عاشق بولیب حیات وزیبا لیک لری گه عشق اوره دی ، معشوق نینگ حسن وجمالیگه دل باغلیدی و وصال ایستیدی ، بیرکلامده ایتگنده مولانا آتایی بلخی اوزبیک خلقی نینگ اتاقلی شاعر لریدن بیری دیرکه اونینگ یازگن شعرلری دلپذیرویاقرلی دیر.

ماهنامۀ غضنفر

یگیت