بېشیک، اجدادلریمیزدېک کوچلی و تیتیک اۉغلانلرنی کتته قیله دی

بېشیک کۉپ عصرلر بورون هنرمندلر نینگ عقل و ذکاوتی بیلن اختراع اېتیلگن دیر. او حقیده گی معلوماتلر اۉرته عصر منبعلری، خصوصا محمود کاشغری نینگ ”دېوان لغات التورک“ اثریده، شونینگدېک علیشېرنوایی نینگ لیلی و مجنون داستانیده هم تعریفلنگن. اونینگ کېلیب چیقیشی حقیده تورلی فرضلر و فکرلر بار.

کۉچمنچی خلقلرگه تېگیشلی بو اختراع، کۉچیب یورگن پیتده آنه لرگه انچه- مونچه قوله یلیگی بیلن اسقتگن.

حاضر پیتده، زمانوی واسطه لر یره تیلگن شرایطده بېشیککه مناسبت قنده ی دیر؟ باله نی بېشیککه یاتقیزیش چیندن هم ضررلی می؟

ایریم ساغلیقنی سقلش اویوشمه لر، قوییده گی معلوماتلرنی بیرگنلر: باله نی بېشیککه بېله منگ. باله قنچه اېرکین قۉییلسه، اۉشونچه یخشی اۉسه دی. بېشیک یاپینچیقلری دایمی روشده یاپیق توریشی نتیجه سیده قویاش نورلریدن بهره آلمه گن باله گه ای- دی ویتامینلری یېتیشماوچیلیگی کوزه تیله دی. باله نینگ سویک تاقیملری یخشی و نورمال اۉسیشی اوچون ضرور حسابلنه دی. یومشه گن اعضالرینی باغلش نتیجه سیده اعضالر قیشه یشی کوزه تیله دی.

فایده لی کشفیات

بېشیک باله نی اولغه یتیریش اوچون فایده لی بۉلیب، کیچیک و ایخچملیگی اوچون اونی ایستلگن جایگه کۉچیریب آلیب باریش، قاله بېرسه چقه لاق نی ارداقلش اوچون قولی دیر. بېشیک باله نی تشقی سلبی تأثیرلریدن، اینیقسه شاوقین، ایسیق و ساووقدن اسره یدی. بوندن تشقری، باله بېشیککه مخصوص قۉل- ایاق باغله گیچ لری بیلن باغلب قوییلیشی، اونی اویقوده آسایشته و تینچ اوخلشیگه امکان بېره دی.

شونینگدېک، بېلنگن باله نینگ پوتلری (ایاغلری) آره سیگه شومک تگیگه توبک قۉییلیشی اونینگ تگی هوللنیش و نتیچه ده شمالـله نیشی نینگ آلدینی آله دی.

بېشیک توت، تال یغاچلریدن یسه لیب، بو واسطه باله نینگ اورگانیزمیگه فایده لی دیر. نقشلرنینگ یارقین رنگ لر بیلن بېزه تیلیشی، باله ده رنگلرنی تانیش و سېزیش حسی نی رواجلنتیره دی. بېشیککه آسیب قۉییلگن بویوملر اېسه اونینگ قۉل حرکتلری و ذوقی نی راوجلنتیریشگه یاردم بېره دی. قدیمده طبیبلر کسللرگه تال درختی نینگ تگیده اۉلتیریشنی بېچیز توصیه قیلمه گنلر. بېشیک نینگ فصللرگه ماسلنگن یاپینچیق لری باله نی قیشده ساووقدن، یازده اېسه ایسیقدن سقلب، معتدللیک نی تأمین له یدی. اونینگ تگیگه تریق سالینگن قوزدان«توشکچه» یازیلیشی نینگ هم کتته اهمیتی بار. باله تېرله گنیده یا که قوز یوویلگنده تېز قوریدی. اوندن قیلینگن یاستیق قه باله یومشاق قینه یاته دی. باشی و آرقه سی توشککه باتمه­یدی، عکسینچه مساژ وظیفه سینی بجره دی.

باله نینگ بېشیککه بېله گنده تۉغری باغله نیشی، قدینی رسا قیلیب رواجلنتیره دی.

یخشی نرسه گه هم معیار کېره ک

لېکن تجربه سیز یاش آنه لرنینگ باله نی ناتۉغری پرورش قیلیشیدن، باله اورگانیزمیده تورلی خېل نقصانلر پیدا بۉله یاتگنی، بېشیککه بۉلگن قره شلرنی اۉزگرتیرماقده. ایریم آنه لرنینگ، اینیقسه اۉزبیک عایله لریده باله نی بېشیککه بېلب قۉییب، اۉزی عایله ایشلری بیلن بند بۉلیشی، باله نینگ ساعتلب اونده یاتیشی، بېشیکدن یخشی فایده لنه آلمسلیک لرینی بیلدیره دی. بېشیکده کۉپ وقت یاتیش نتیجه سیده باله نینگ آرقه یېلکه لری قاتیب کېته دی.

آدم حرکتده بۉلسه گینه غذاگه ایستگی کوچه یه دی. باله نینگ دایمی روشده یاتیشی اېسه موشکلرینی کۉپ هم حرکتگه کېلتیرمه یدی. اورگانیزم هم آذوق ماده لر طلب اېتمه ی قاله دی. باله لر داکترلریدن بیری باله نی فقط گینه اوخله یدیگن پیتده بېشیککه بېله گن معقول، دېب ایته دی. باله اویقودن اویغانگنده اېسه اونی یېچیب آلیب، تنه سینینگ آرقه قسمی نی آوقه لش کېره ک. ایریم باله لرنی فقط گینه تونده بۉلیدیلر. کوندوز اېسه بولنچک [بیلنچک، گاز] «غوندی» کبی واسطه لرده اوخله ته دیلر، بو هم یخشی تنلاو. باله ییغله یاتگن وقتیده بېشیک نی هه دیب تېبره ته بېریش، اونینگ عصبی گه سلبی تأثیر کۉرسه تیشی ممکن. لېکن اینیقسه باش میه نینگ قان باسمی (فشار خون) آشگن باله لرده یمان حالتلرنی یوزه گه کېلتیره دی. بو باره ده داکترلر قوییده گیلرنی معلوم قیله دیلر:

- باش میه سیده قان باسمی بار باله لرنی بېشیککه بېلش توصیه اېتیلمه یدی. تېبره تیش نتیجه سیده باله آوون مه یدی، بلکه اوندن هم قتیقراق کوچ بیلن ییغله یدی. بو اېسه قان باسمی کۉته ریلیب کېتیشیگه آنه و باله نینگ هم قیینه لیشیگه آلیب کېله­دی. باله نینگ باشی بېشیکده پچق بۉله دیگن فکرگه قوییده گی فکرلری بیلن قرشی چیقه دیلر:

- باش میه نینگ پچق بۉلیشی و ایاقلریده گی نقصانلر بېشیک نینگ تأثیریده اېمس، بلکه آنه و باله اورگانیزمیده ویتامینلرنینگ یېتیشمسلیگی و باله نی ناتۉغری پرورشلش عاقبتیده یوزه گه کېله دی.

بېشیککه بۉلگن طلب حالیگچه سۉنگن یوق. حاضرگی کونده باشقه ملت وکیللری خصوصا روس خلقی وکیللری آره سیده هم اۉز فرزندلرینی بېشیکده کتته قیلیشگه هوسی کېله دېگنلر بار. اولرده بو قیزیقیش اۉزبېکلرنی کۉریب اویغنگن.

اگر بو بویوم یمان بۉلگنیده اېدی. بېشیک عنعنه لری شو وقتگچه یېتیب کېلمه گن بۉلر اېدی. آنه لر اېسه اۉز باله لرینی بېشیککه بېله مسدیلر، دېیدی بېشیک اوستالریدن بیری.

شو اۉرینده …

بېشیکنی اېسکیلیک سرقیتی، دېب حسابلاوچی ایریم یاش عایله لر زمانوی واسطه لر نینگ سلبی جهتلری باره سیده معلومات بېریب اۉتسک. شونی تآکیدلش کېره ک که، آنه لر اوچون قوله ی سنه لیب کېلگن تگلیکلر (پمپرس) ریکلاملرگه نمایش اېتیله دیگن درجه ده باله تېریسینی قوروق حالده سقله آلمیدی. سویوقلیک اۉتکزیشی، دایمی نملیک باله ده تورلی کسللیکلرنی کېلتیریب چیقه ره دی. بوندن تشقری باله گه بۉشه نیش ریفلیکسینی توغدیره دی. بېشیک اېسه باله نینگ تگی دایمی روشده قوروق توریشی نی تأمینله یدی.

مینگ ییللردن بېری خلقیمیزنی اۉز بغریده تېبره تگن، بویوک بابا یو مامه لرنی کتته قیلگن بېشیگیمیز بوندن کېین هم خذمت قیله بېره دی. اېندی اونده کېله جک اولاد اولغه یه دی، اجداد لریمیزدیک کوچلی، تیتیک، آلپ قامت زوریاتلرنی کتته قیله دی.

اۉزبېکستان« معرفت» جریده سیدن کۉچیریلیب، عرب الفباسیگه اۉزگرتیریلدی

آق یول گزیته سی