اؤزبیک دنیاوی ادبیّاتی

صبردین یخشی یؤقتور پیشه قیلس
بویـــؤلده صبر یؤق اندیشه قــیلسم
خوارزمی

موضوعگه کیریشدن آلدین شونی ائتماقچیمن کی،ادبیّاتیمزکمبغل ایمس، بلکی،اؤزیمز غریب و قششاقدیر میز.بیراؤیلب کؤرینگ گپ نوایـــیدن 145 أیل آلدین گی بیرکیــــچکینــــــــه اثر حــــقــیده باره یــــــپـــتـــی

علیشیرنوایی گچه بؤلگن اؤزبیک ممتازادبیّاتی تاریخیده،خوارزمی تخلــّصی(اسمی نامعلوم)بیلن گؤزه ل شعرلریازیب،نامه چیلیک ژانریگه اساس سالگن بیر شاعربیلن ته نیشمیز

ادیب نینگ توغیلگن واؤلگن إیلی انیق بؤلمسه- ده،اؤن تؤرتینچی عصرده یه شب اؤتگنی اونینگ شعرلریدن معلوم

خوارزمـیــدن بیزگچه بیرگینه«محبتنامه»کتابی یتیب کیلگن

شاعرنینگ نینگ اثریدن معلوم بؤلیشیچه،«محبتنامه»آلتین اؤرده خانی جانی بیک نینگ حکمدارلریدن بؤلمیش محمّد خواجه بیک التماسیگه کؤره، 1356إینچی أیلده یازیلگن

خوارزمی اؤزدوریده فارس تیلیده عجایب شعرلر یازیب،ایل- یورت آره سیده شهرت قازانگن

بیراق،محمّد خواجه بیک شاعرخوارزمیـــــدن تورکی تیلده(ایسکی اؤزبیک تیلیده)هم گؤزه ل شعرومحبتنامه یازیشنی التماس قیله دی

حکمدارنینگ بوتکلیفی اثرده شونده ی تـــــیلگه آلیــــنه دی

کؤنگول بحرینده کؤپ گوهرلرینگ بار
آچونــــده(1) پارسی دفـــــــترلرینگ بار

محبت نردیــنی(2)کؤپــلردن اؤتــونگ(3
شکرتیــــک تیل بیله عالمنی تــوتونگ

تیلرمین کیـــم بیزینــگ تیل بیرله پیدا
کتابی ائـــــله سنگ بو قــــــیش قتیمدا(4

کیم اوش(5) ایل تیک(6) کیـچــرایامی فانی
جهـــــانــــــده قـــــالسه بیزدیــن ارمغانی

قبول قیـــلدیم یر اؤپدیـــم،ائـدیم ، ای شاه
ایشیــــــکینگ توپـــراغی دولــتلی درگاه

بوشعرلرنینگ یازیلگنیگه راپه- راسه 653 أیل بؤلیــــبپــتی

حکمداراؤزیدن کیین آنه تیلیده یازیلگن بیراثرنی ارمغــــــــــــان(تحفه)قالــــــــــــدیرماقـــــچی(آته سیگه رحمت!- بیزچی أیگیرمه بیرینچی عصراؤزبیکلری)؟

اؤشه زمانده هم بیزنینگ تیلیمیزگه طعنه تاشلری آتیلگنینی شعرلردن بیلیش اون چه لیک قیین ایمس

دیمک، بوندن یتتی عصر آلدین هم آنه تیلیده کویلش درد و معمّاسی اؤرته گه چیققن ایکن- ده

بو تیل نینگ حقنی اداقیلیش مساله سی اؤشه زمانده حتا، پاده شاه لرنی هم اؤیلنتیرگن کؤرینه دی

محمّد خواجه بیک نینگ بو تکلیفگه لبّی،دیب جواب قیلگن خوارزمی اؤزی نینگ سیوگی مکتوبلرینی تؤپلب«محبتنامه»اثریگه کیریته دی.إیخچمگـینه بوکــــــتاب همّه سی بؤلـــــیب 474(948- مصرع) بـیتــنی اؤز إیچیگه آله دی

اثراؤن بیرنامه دن عبارت بؤلیب،شو نینگ اوچته سی(4،8،11) فارس تیلیده، قالگنلری ایسه اؤزبیک تیلیده دیر

بواؤرینده«محبتنامه»نینگ إیچکی توزیلیشی حقیده تؤخته لماقچی ایمسمیز.کمینه،بوکتابنی إیگــیرمه إیلــدن کیــین ینه بیرقیته اؤقیب،اونی قیسقه راق تحلیل قیلیشگه آشیقدیم

بو اثربابیده گی فکرلریمنی علیحده رساله شکلیگه کیلتیریش نیتیم یؤق ایمس

-اثــــرنــینگ تــیلی

«محبتنامه»حقیــتــدن،سیوگی- محبّت تیلی.اثرنهایتده ساده،اؤیناقی،تاثرچن،سیرجلا وجرنگدار یازیلگن

آچون(دنیا)،قموق(همّه)،چیمگان(چمن)،بوتاقی(بوتــّه،درخت) ،تیکمه(توغمه،طبعی)،اوغان( تنگری)،ایور(ایلنماق) وإیسرغه(سرغه، تقینچاق) کبی ائریم تورکی سؤزلرنی حسابگه آلمه سک،خوددی ، بوگونگی تیلده یازیلگنده ی جرنگلیدی

خوارزمی تیلنی پخته ایگلـله گن ادیب. او تیل نینگ اینگ نازیک معنا قیرره لرینی یخشی حس ایتگن شاعر

خوارزمی مهارت بیلن اؤزگه شاعر لردن فرقلی اؤله راق ســــؤز یـــه سب، اونی معناگه بؤی سوندیره دی

کیزماق فعـــلیدن جـــوده چرایلی اؤزلیک نسبتی یسه گن:

سینینگ حسنونگ قموق(7) عالمده مشهور
یوزینگـــدین کیزله نیــبدور خلد ارا حور

بغشله ماق فعـــلیدن اؤته چرایلی شرط میل شکلینی حاصل قیلینگن:

بغــشله سنگ قانیم سلـــطان سین آخر،
کؤزیمگه نور،تـــنیمگه جان سین آخر.

شاعرنینگ سؤزذخیره سیده ،شاعرانه تصویرافاده لاوچی سؤزلرنهایتده مؤل واولراوسته لیک بیلن قؤلـله نیلگن

ائیــتـقــــیل ای سؤزی یــلغـان جفــاکــار
قـراقـــلری(8) قراقچـی(9) اؤزی اعیار

سلامیمنی تیکور(10)اول کـؤرگه بایـغه(11
ایرورکیم چهره سی مینگ طعــنه آیـــــغه

در واقع،بوشعرلرگؤزه ل ترکیبلرگه یوغیریلگندیر

شاعرتکراری سؤزلر،تصویرلردن تیـــینه دی.او ینگی سؤزلرتاپیب،ینگی سؤزشکلری حاصل قیله دی
اؤز شعری حسلرینی بو سؤزلرده جا ائله یدی. او قؤلـله گن سؤزلر برچه سی شاعرنینگ إیچکی حلتینی افاده لشگه قره تیلگندیر

-محبتنامه»قناتلی سؤزلر شعریتی«

خوارزمی نینگ اکثر بیتلری حکمتلی سؤزدیر

شاعرقؤلـله گن سؤزلرتورلی معنالرنی اؤزیده مجسّم ایــــتــه دی

بوشعرلر روح تومارچه سی ینگلیغ ،کیشیگه تینچلیک،باسیقـلیک، ساکنلیک اوله یدی

قیامت کؤرکلوسین، حسنونــگغه نی سؤز
أیراق بؤلسین جلالــــــتدیـــــن یاوز کؤز

ائیتغیل، میــــندین اول مسکین اورور آه
قچان إینگی گدانینگ اویــــیگه شـــــاه

کوچوم یتــــــگونچه قـــیلدیم کؤپ وفالر
وفـــــالیق قولـــــنی اسرار پادشاهـــــلر

یاکی

رقـــیــبـــــینگدور،تیــکن،سیزتازه گلسیز
چیچک چیمگان ارا بؤلمــس تیـــــکنسیز

چیچک دیرمــین یوزینــگــــیزگا، قمر هم
خلایق سویگــــــنین خـــالــــیق سیور هم

یؤقاریده کیلتیریلگن بیتلرنی شرحلش وایضاحلش شعرگه آرتیقچه یوکده ی- نظریمده. بونده ی شعرلر «محبتنامه»- ده ته لی گینه

-اثرنینگ یوکسک بدیعیتی

خوارزمی تاپگن تصویر،بؤیاق ،ترکیب،اؤخشه تیش واستعاره لر بیتکرار

شاعرباشقه شاعرلر قؤلــله گن تمال ومجازنی إیشله تمیدی

قوییده گی شاه بیتلرگه اهمیت قره تینگ

پری رخصارلرنیــــــنگ کؤرکه بایی
یوزونگ نوروز، قاشینگ بیره م آیی

محبت ناری جاندین کیتمه دی هیــچ
قؤلوم سیم آلمه نگیزگه یتمه دی هیچ

شکر ایرنینگ(12)نباتی خضره اؤخش،
ایاغینگ کیمکی، اؤپـــسه منگو(13) یشنر

آغیر اویــــقوچی بخــــتیم نیچه یاتآقی
وصالینگه مشرقیدین هم تانگ آتــگی

محبتنامه»حقیده اوشبو مقاله ده بتفصل گپریش نینگ اعلاجی یؤق

اثر تؤله آچیش اوچون علیحده ادبی تدقیقات إیشی آلیب بارشنی طلب قیلهدی

محبتنامه»اؤزبیک ممتاز ادبیباتیده نامه چیلیک ژانری نینگ منگو بولاغی بؤلیب خذمت قیله دی

شو اثر طفیلی ادبیاتیمیزده خجندی نینگ «لطافتنامه» سی،یوسف امیری نینگ «دهنامه »سی،سید احمد نینگ«تعششاقنامه»سی،سعیدقاسمی نینگ«حقیقتنامه»،«صداقتنامه»سی وباشقه ادبی نامه لر دنیا یوزینی کؤردی

اؤزبیک ادبیِّاتی باییب کیتدی

مقاله ده اوچره گن سؤزلرمعناسی:

1.آچون- دنیا

2.نرد- اؤین تور

3.اؤتونگ- اؤتگزدینگ

4.قتیمده- قاشیمده

5.اوش- اوشبو، شو، اؤشه

6.ایلتیک- شمالدیک

7.قموق-همّه ،برچه

8.قــَراق- قراول،پاسبان

9.قراقچی- اؤغری

10.تیکور- یتکز

11.کؤرکه بای- گؤزه ل،چریلی

12.سیم آلمه- کؤکره ک،ایمچک

13.ایرن- لب، دوداغ

14.منگو- ابدی

ذ.إیشانچ